Czy kiedykolwiek zastanawiałaś się w jaki sposób otaczające nas środowisko tj. okolica w której mieszkamy i się poruszamy, usytuowanie mieszkania, zagospodarowanie pomieszczeń w domu, miejsce pracy, wpływa na nasze codzienne funkcjonowanie i wykonywanie różnych aktywności?
Źle dobrane sprzęty lub niedostosowane pomieszczenia potrafią utrudnić lub nawet uniemożliwić m.in. przemieszczanie się po mieszkaniu, przygotowanie posiłku lub kąpiel. Często niewielkie zmiany wprowadzone w otoczeniu mogą znacząco wpłynąć na nasze życie i poprawę działania. Tym właśnie zajmuje się ergonomia.
Spis treści
Czym jest ergonomia?
Według Międzynarodowego Stowarzyszenia Ergonomicznego (International Ergonomics Association – IEA) ergonomią nazywamy dyscyplinę naukową, zajmującą się zrozumieniem interakcji między człowiekiem i jego zajęciem, sprzętem, a także otoczeniem (materialnym), w zakresie pracy, wypoczynku i zajęć domowych.
Opiera się na różnego rodzaju teoriach, danych, zasad i metod projektowania, które mają za zadanie ulepszenie, a nawet przekształcenie systemu, aby był bardziej sprawny i jednocześnie poprawiał dobrostan ludzi.
Projektowanie bez barier
To zbiór wytycznych dotyczących projektowania dla osób z różnymi niepełnosprawnościami. Te rekomendacje dotyczą nie tylko planowania zagospodarowania środowiska pod kątem dostępności (tj. okna, drzwi, oświetlenie, wentylacja, ogrzewanie i ciągi komunikacyjne), pomieszczeń mieszkalnych, ale także przestrzeni publicznej, transportu i konkretnego sprzętu.
Zastosowanie ergonomii w opiece nad bliskim
Wiele źródeł przedstawia ergonomię głównie w kontekście dostosowania stanowisk pracy w miejscach takich jak: korporacje, fabryki, domowe biura czy duże firmy. Stanowiska pracy powinny być zaprojektowane i zagospodarowane w taki sposób, aby jak najlepiej spełniały potrzeby pracowników (tj. wygoda, bezpieczeństwo i dopasowanie do budowy ciała).
Z perspektywy terapeuty zajęciowego zasady ergonomii doskonale można wykorzystać w szerszym zakresie, m.in. w wykonywaniu czynności dnia codziennego, adaptacji mieszkania dla osób z różnymi dysfunkcjami oraz podczas transferów podopiecznych. (Więcej na temat terapii zajęciowej przeczytasz w artykule „Terapia zajęciowa – co to właściwie jest i jak może pomóc opiekunkom?”).
- Dostosowanie przestrzeni użytku publicznego
Głównym celem wdrożenia zasad ergonomii jest usamodzielnienie i umożliwienie osobom z niepełnosprawnościami oraz seniorom korzystania z usług i miejsc użytku publicznego, tj. przejścia dla pieszych, dworce, lotniska, urzędy, restauracje, instytucje kultury i nauki, kościoły i wiele innych.
Z tego względu, projektowanie budynków użytku publicznych coraz częściej opiera się na zasadach i wytycznych “Projektowania bez barier”. Takie działania mają na celu zapobiegać wykluczeniu społecznemu tych osób o ograniczonej mobilności.
- Funkcjonalne mieszkanie – dostosowane do potrzeb osób z niepełnosprawnościami
„Projektowanie bez barier” jest równie istotne w miejscu zamieszkania osób z niepełnosprawnościami. Modyfikacje środowiska mogą dotyczyć usunięcia przeszkód w ciągu komunikacyjnym (schody, listwy, kanty), a także dostosowania sprzętów i/lub mebli w konkretnych pomieszczeniach.
Ważnym aspektem jest ich funkcjonalność i realizacja potrzeb osób, które z nich korzystają – także opiekunek.
O zastosowaniu ergonomii w miejscu zamieszkania wspominałyśmy w artykule „Dostosowanie mieszkania do potrzeb osoby z demencją. Jak to zrobić?”.
- Transfery
Transferami nazywamy podnoszenie i zmianę położenia osób chorych, starszych lub z niepełnosprawnościami, np. z łóżka na wózek, lub różnego rodzaju przedmiotów.
Zasady ergonomii wykorzystujemy do podnoszenia lub przemieszczenia osoby w taki sposób, aby był on bezpieczny dla opiekunki i jego bliskiego. Ważnym aspektem jest poprawne wykonanie transferu, aby nie obciążać kręgosłupa i układu mięśniowego i zapobiegać schorzeniom tych struktur ciała.
Jeśli mamy możliwość wykonania czynności za pomocą specjalnego sprzętu (podnośniki), warto z nich korzystać. Powinniśmy dążyć do minimalizowania obciążeń i wyeliminowania ręcznego podnoszenia ciężkich przedmiotów i osób.
- Ergonomia czynności dnia codziennego
Problemy bliskich mogą być związane z wykonywaniem codziennych aktywności, a dokładniej z jakąś ich częścią. Dlatego ważna jest szczegółowa analiza danej czynności, np. kąpieli i zwrócenie uwagi na dokładny moment, w którym występuje trudność.
Warto zastanowić się co stanowi przyczynę problemu i w jaki sposób można go zniwelować. Rozwiązaniem może być prosta adaptacja sprzętu, zmiana ustawienia mebli w pomieszczeniu lub inna technika realizowania aktywności.
Jak się okazuje, ergonomia jako nauka nie jest wyłącznie związana z wykonywaniem pracy zawodowej i dostosowaniem stanowiska pracy. Jej zastosowanie jest szerokie – od likwidacji barier architektonicznych, poprzez odpowiednie dostosowanie środowiska publicznego, po różnego rodzaju adaptacje w czynnościach dnia codziennego.
Zachęcamy Cię do analizy najbliższego (domowego i lokalnego) środowiska Twojego bliskiego.
W jaki sposób możesz w dostosować otoczenie, aby korzystnie wpływało na Twojego bliskiego (np. zwiększając jego samodzielność)?
Poświęć czas na obserwację możliwości podopiecznego związanych z wykonywaniem czynności. Zwróć uwagę na konkretne aktywności, które sprawiają mu trudność i przeanalizuj je pod kątem dostosowania ich do potrzeb bliskiego.
Zainteresował Cię ten artykuł i chcesz na bieżąco dowiadywać się o nowych wpisach na blogu? Zapisz się na nasz newsletter. Dzielimy się w nim również kulisami naszej pracy i nowymi projektami, które wpadają nam do głowy.
Zapraszamy Cię także do dołączenia do naszej grupy na Facebooku Świadome opiekunki – grupa dla rodzin osób chorych i z niepełnosprawnością, która powstała z myślą o wszystkich kobietach doświadczających sprawowania opieki nad bliskim chorym i/lub z niepełnosprawnością.
Zostańmy w kontakcie.
W jaki sposób rozkład i dostosowanie mieszkania może wpływać na codzienność osoby z chorobą otępienną? Zastanawiasz się jak bezpiecznie przystosować Read more
Czym jest terapia zajęciowa? Jak może pomóc opiekunkom i ich bliskim? Przeczytaj artykuł, w którym wyjaśniamy czym jest terapia zajęciowa Read more
Jak nauczyć się dzielić obowiązkami związanymi z opieką? Jakich narzędzi mogą użyć opiekunki? Przeczytaj artykuł, w którym podpowiadamy, w jaki Read more
