Jak dzielić obowiązki związane z opieką?

Czy masz czasami poczucie, że za dużo rzeczy jest na twojej głowie? Zadań przybywa, a ty strasz się je wykonywać szybciej i efektywniej. Z pewnością musisz pamiętać o wszystkim, bo któż inny się tym zajmie? Prawdopodobnie już od kilku lat zajmujesz się opieką nad bliskim (i chciałabyś odpocząć). Doświadczyłaś już prawie wszystkiego, także okazanej pomocy bliskich i/lub jej braku. Mogło się zdarzyć, że kiedyś prosząc kogoś o pomoc usłyszałaś odmowę i z tego powodu czujesz, że jesteś zdana wyłącznie na siebie.

Z drugiej strony, być może jesteś osoba, która jest rozdarta? Chciałabyś otrzymać wsparcie w sprawowanej opiece, ale ciężko jest Ci delegować zadania, ponieważ masz najpełniejszą wiedzę na temat chorego, tego co mu dolega i jak reagować w poszczególnej sytuacji. Pragniesz mieć wszystko pod kontrolą.
Być może bardzo chcesz dzielić obowiązki, ale nie wiesz w jaki sposób możesz to zorganizować i wprowadzić podział zadań?

Spis treści

Pełna kontrola sytuacji… czy to dobre wyjście?

Kontrolowanie procesu opieki nad bliskim wiąże się z koordynowaniem i wykonywaniem wielu złożonych czynności.

Jako osoba, która troszczy się o dobro członka swojej rodziny, będąc jednocześnie odpowiedzialną za jego stan zdrowia, musisz pamiętać o wszystkim, co ma związek z bliskim. Najczęściej to Ty wykonujesz wszystkie czynności higieniczno – pielęgnacyjne, pamiętasz o wizytach lekarskich, o porach i dawkach leków. Wiesz, co bliski może jeść, jakich aktywności powinien unikać, w jaki sposób chętnie spędza czas wolny. Wiesz, co jest dla niego dobre, a co nie. Wchodzisz w rolę córki/matki, opiekunki, pielęgniarki, rzecznika praw, psychologa, rehabilitanta – a to wszystko, gdy dookoła toczy się życie.

Tajemnicą poliszynela jest fakt, że kontrola tak skomplikowanego procesu to za dużo dla jednej osoby. Nieustanne nadzorowanie procesu opieki i pełna odpowiedzialność za wszystkie jej elementy generują ogromny koszt fizyczny, psychiczny i emocjonalny dla osoby ją sprawującej. To zostało już wielokrotnie zbadane i udowodnione. Ponadto często zdarza się, że im dłużej samodzielnie sprawujesz opiekę, tym ciężej jest wyrwać się z pętli gromadzących się obowiązków.

Czy masz swoją sieć wsparcia? Jest to sieć relacji społecznych, stworzonych z osobami z Twojego bliskiego i dalszego otoczenia. Tworzą ją członkowie Twojej rodziny, przyjaciele, sąsiedzi, a nawet osoba znajdująca się pod opieką. W sytuacjach trudnych i stresowych, a także w przypadku potrzeby odpoczynku, możesz zwrócić się do nich o pomoc.

Sieć wsparcia opiekuna w procesie pomocy

Oczywiście, zaangażowanie osób trzecich w opiekę wiąże się z oddaniem części kontroli dotyczącej procesu opieki, jak również koniecznością zaakceptowania różnego stylu zarządzania wykonywanymi obowiązkami. Jednak jest to korzystne nie tylko z powodu otrzymania wsparcia w wymagających sytuacjach, ale pozwala na wspólne zaangażowanie się wszystkich bliskich w opiekę członka rodziny. W dłuższej perspektywie, pozwala to również odciążyć Cię w obowiązkach i zachować zdrowie fizyczne i psychiczne.

Więcej o istocie budowania sieci wsparcia możesz przeczytać w artykule „Jak psycholog może pomagać opiekunkom rodzinnym?”.

Poczucie winy

W psychologii i psychiatrii, poczucie winy określa się jako wewnętrzny stan napięcia emocjonalnego, wywołanego przekonaniem bycia odpowiedzialnym za spowodowanie czyjejś krzywdy¹ lub naruszenie przyjętych zasad i wartości moralnych i osobistych. Co ciekawe, istnieje tzw. “nieświadome poczucie winy”, które może być przyczyną pewnych nieuzasadnionych stanów napięć emocjonalnych i psychicznych².

Warto wspomnieć, iż czasami długotrwałe zadręczanie się wyrzutami sumienia może prowadzić do głębokiego obniżenia nastroju, a w efekcie do depresji³, dlatego nie należy ignorować przedłużających się negatywnych stanów emocjonalnych. Jeśli doświadczasz przewlekłego poczucia winy i masz trudności z poradzeniem sobie z nim, skontaktuj się z psychologiem.

W przypadku opiekunek, poczucie winy może się pojawić, gdy masz zbyt wysokie oczekiwania w stosunku do realnych możliwości. Możesz mieć poczucie, że nie wypełniasz swojej roli wystarczająco dobrze lub nie zapewniłaś bliskiemu takiej opieki, jakiej byś chciała. Żałujesz podjętych decyzji i rozpamiętujesz sytuacje z przeszłości i teraźniejszości.
Może się zdarzyć, że doświadczysz wyrzutów sumienia kiedy wydarzy się coś, co jest poza twoją kontrolą i nie masz wpływu na poprawę danej sytuacji.

Być może jest to sytuacja, w której musisz wykonać coś pilnego i ktoś cię musi zastąpić. Mając przekonanie, że “podopieczny nie otrzyma tak dobrej opieki, na jaką zasługuje i jaką powinien otrzymać” masz wyrzuty sumienia.

Poczucia winy możesz też doświadczyć w przypadku, gdy ocenisz, że ktoś wykonuje pewne obowiązki opiekuńcze lepiej od ciebie. Warto wówczas odpuścić i pozwolić, by ta osoba przejęła część twoich zadań.

W jakich sytuacjach musisz przekazać część opieki nad bliskim innym osobom?

Musisz załatwić sprawy urzędowe lub udać się na wizytę do lekarza. Prosisz kogoś z rodziny lub znajomych, aby pod twoją nieobecność “przypilnowali” Twojego bliskiego, mając na uwadze jego potrzeby i ograniczenia. Szybko przekazujesz najważniejsze informacje, o których powinni wiedzieć i wychodzisz, starając się jak najszybciej załatwić swoje sprawy.

Sprawujesz opiekę, ale mieszkasz oddzielnie. W wyniku kontaktu z osobą zarażoną chorobą zakaźną musisz przejść na kwarantannę. Dotychczas samodzielnie zajmowałaś się pielęgnacją ran chorego, układaniem leków, kontrolowałaś plan badań i wizyt lekarskich, zwracałaś uwagę na objawy pogorszenia stanu zdrowia oraz pomagałaś bliskiemu w zaspokajaniu codziennych potrzeb życiowych. W obecnej sytuacji musisz znaleźć osobę, która na dłuższy czas przejmie wszystkie twoje obowiązki.

Znajdujesz się w trudnej sytuacji życiowej. Opiekę wplatasz między zadania związane z pracą zmianową, rodziną, dziećmi i innymi zajęciami. Jesteś osobą, na której spoczywa główny ciężar opieki, ale starasz się dzielić obowiązkami z nią związanymi z mężem i rodzeństwem. Jednocześnie w życiu każdego z Was wiele się dzieje i zdarza się, że z trudem przychodzi Wam ustalanie kto w danym czasie może się zająć bliskim. Opieka jest podporządkowana Waszym planom dnia i zajęciom lub odwrotnie – życie jest podporządkowane opiece. Rozumiesz, że “ilu opiekunów, tyle wersji sprawowania opieki”, jednak chciałabyś znaleźć sposób, aby wszystko ze sobą pogodzić i ustalić spójny plan działania i przekazywania sobie informacji.

Ze względu na szybki postęp choroby opieka nad bliskim staje się coraz bardziej wymagająca. Bardzo możliwe, że niedługo konieczna będzie Twoja stała obecność i nadzór bliskiego. Źle znosisz pojawiające się wyzwania, jesteś bliska wypalenia i masz poczucie, że za chwilę to ty będziesz potrzebować pomocy. Dodatkowo martwisz się o utrzymanie swojej rodziny, starasz się utrzymać pracę. Decydujesz się przenieść rodzica do Domu Opieki. Chciałabyś przekazać osobom tam pracującym wszystkie istotne informacje, dotyczące jego choroby i funkcjonowania. Rozumiesz, że nie będziesz miała dalszego bezpośredniego wpływu na sprawowaną opiekę.

Jesteś osobą, która lubi mieć pełną kontrolę wszystkich obowiązków i zadań. Jesteś oddana opiece swojego dziecka, rozumiesz go oraz najlepiej wiesz w jaki sposób postępować i radzić sobie z pojawiającymi się trudnościami. Spędzasz z nim najwięcej czasu i “żyjesz” opieką. Wiesz, że powinnaś trochę zwolnić i odpocząć, ale nie wyobrażasz sobie, że ktoś mógłby Cię zastąpić – nikt nie wykona wszystkich czynności lepiej od Ciebie. Otrzymujesz propozycję wsparcia od przyjaciółki, ale wiąże się to pozwoleniem jej na autonomię w pewnym zakresie obowiązków związanych z opieką. Chcesz się upewnić, że czynności są przeprowadzane prawidłowo, w najodpowiedniejszy dla Twojego dziecka sposób.

Jak zacząć dzielić się obowiązkami i znaleźć więcej czasu na swoje potrzeby? – propozycje narzędzi

Chcemy przedstawić ci kilka narzędzi, za pomocą których będziesz mogła zebrać wszystkie najważniejsze informacje związane z opieką nad Twoim bliskim i lepiej zarządzać swoimi obowiązkami. Pozwoli ci to również włączyć osoby z Twojej sieci wsparcia w proces opieki i w kontrolowany sposób (według twoich oczekiwań) przekazać część obowiązków. To rozwiązanie umożliwi Ci znalezienie czasu na odpoczynek i aktywności, które są dla Ciebie ważne.

TIMELOG – innymi słowy: “Rejestr czasu”

TimeLog to proste narzędzie polegające na rejestrowaniu w sposób chronologiczny wydarzeń/ czynności zgodnych z planem dnia, z uwzględnieniem czasu, który na nie poświęcamy.

Zachęcamy Cię do wykonania dwóch TimeLogów: jeden dla Ciebie, a drugi dla Twojego bliskiego.

TWÓJ TIMELOG

Rozpisanie swojego dnia pozwoli ci spojrzeć “z lotu ptaka” na aktywności wykonywane w ciągu dnia i dostrzec, w których obszarach potrzebujesz wsparcia, w jakim momencie ktoś może się zająć podopiecznym i/lub zastąpić Cię w niektórych obowiązkach.

Dzięki temu narzędziu zauważysz co jest Twoim “zjadaczem czasu”, jakie aktywności możesz wykluczyć w ciągu dnia oraz w jakich sytuacjach mogłabyś otrzymać wsparcie. Takie odciążenie pozwoli Ci przeznaczyć ten czas na odpoczynek i/lub zrealizowanie ważnych dla ciebie zadań.

TIMELOG BLISKIEGO

Prześledzenie dnia twojego bliskiego pozwoli Ci zauważyć, jak wygląda struktura jego dnia, w jakich porach najlepiej znosi czynności związane z opieką (sygnalizowane potrzeby, pory posiłków, czynności higieniczne, podawanie leków). Będziesz w stanie zapisać codzienne zwyczaje tj. drzemki, zajęcia, ulubione aktywności, a także następujące zmiany nastrojów, które powiążesz z daną porą dnia. Może się okazać, że dzięki takiej analizie będziesz mogła skojarzyć konkretne zachowanie bliskiego z daną sytuacją, stanem lub jego potrzebą.

Pamiętaj, że każde narzędzie możesz spersonalizować i dostosować do swoich potrzeb, np. uwzględnić w nim kwestie i informacje nie występującego w jego “oryginalnej wersji”, tj. określanie nastroju; szczególne, powtarzające się objawy, itd.
Aby wysnuć konkretne wnioski, warto kilkakrotnie przeanalizować dzień Twój i Twojego bliskiego na przestrzeni kilku dni.

Jak wykonać TimeLog? Co potrzebuję do jego wykonania?

Do wykonania TimeLogu potrzebujesz tylko czystą kartkę i coś do pisania. Na górze kartki umieść obok siebie hasła takie jak “Godzina” i “Aktywność” – możesz to zrobić w formie tabeli. Ważne, aby w kolumnie odnoszącej się do czasu wypisać godziny w 10-15 minutowych interwałach czasowych, np. 6.00, 6.15, 6.30, itd.

Teraz przystąp do rozpisywania swojego dnia – uwzględnij wszystkie czynności, aktywności, zadania i zdarzenia w poszczególnych ramach czasowych, zaczynając od pobudki, kończąc na położeniu się spać.
Aby łatwiej zrozumieć istotę tego narzędzia, poniżej znajdziesz przykładowe Timelogi.

CAREBOOK

Jest to swoisty przewodnik, zawierający opisy najważniejszych zwyczajów, obowiązków, czynności oraz działań związanych z chorobą bliskiego oraz jego opieką.

Dzięki takiej organizacji informacji w łatwy sposób będziesz mogła przekazać swoją wiedzę osobie, która będzie musiała Cię zastąpić. Osobie wspierającej takie narzędzie doda pewności siebie, ponieważ najważniejsze informacje będzie miała pod ręką. Opiekunce może oszczędzić wielu telefonów z pytaniami :).

Carebook- rozpiska ważnych wizyt lekarskich i najbliższych badań

Przewodnik po opiece zawiera opisy takich elementów jak:

“karta medyczna”: schorzenia, objawy choroby, nadchodzące wizyty lekarskie, objawy szczególne – np. tiki, przewracanie się, nawracające napady;
plan dnia: posiłki, higiena, rehabilitacja, ćwiczenia, ubieranie się, sen/drzemki, przyjmowanie leków, czas wolny;
przyjmowane leki: dawkowanie i pory przyjmowania, opis zastosowania, sposób ich podawania, lista leków wykluczających się;
ważne kontakty i adresy z krótkim opisem kim jest dana osoba i w jakiej sytuacji dzwonić pod dany numer;
timelog podopiecznego.

Carebook - rozkiska ważnych telefonów i adresów

PLANNER

Czy kiedykolwiek rozważałaś użycie planera jako narzędzia do zaplanowania procesu opieki i codziennych zadań?

Obecnie na rynku znajdziesz wiele narzędzi do wspólnego planowania rodzinnych obowiązków i organizacji zadań. W kalendarzach dedykowanych rodzinnemu planowaniu możesz uwzględnić podział obowiązków zarówno tych dotyczących opieki, jak i domowych, bądź związanych z edukacją czy pracą – przypisane w tabeli do konkretnego członka rodziny.

Warto porozmawiać ze swoją rodziną i wprost wyłożyć jakiego wsparcia od nich oczekujesz. Rodzina powinna być wzajemnie wspierającą się społecznością. Jeśli bliscy z różnych przyczyn nie są w stanie zastąpić cię w obowiązkach związanych z opieka, warto aby przejęli część obowiązków domowych.

Pamiętaj, że każda rodzina, sytuacja i środowisko w jakim ona się znajduje, to sprawa bardzo indywidualna. Każdy żyje w innym kontekście, ma różny dostęp do zasobów i udzielanego wsparcia, a nader wszystko, każdy z nas ma inne potrzeby, problemy i priorytety. Nie ma uniwersalnego przepisu na “dobre zarządzanie”, ale warto szukać narzędzi, które pomogą Ci zapanować nad niezbędnymi wydarzeniami i znaleźć trochę czasu dla siebie.

Jeśli chciałabyś nauczyć się jak skutecznie i po swojemu planować, polecamy Ci obserwowanie Oli Budzyńskiej, znanej jako Pani Swojego Czasu. Ola od lat uczy Kobiety jak “ogarniać” codzienność na własnych zasadach i być asertywną, a także wspiera je w dążeniu do własnego rozwoju zawodowego i osobistego. Na jej stronie znajdziesz wiele materiałów dotyczących prostego planowania i organizacji czasu. Polecamy Ci również obserwowanie jej w mediach społecznościowych.

Zajrzyj do kilku artykułów Pani Swojego Czasu:

Oddanie kontroli a autonomia podopiecznego

Może się zdarzyć, że nadopiekuńczość i nadmierna troska naruszają autonomię osoby od Ciebie zależnej.

Oczywistym jest, że pragniesz dobra oraz poprawy zdrowia swojego bliskiego. Starasz się wypełniać wszystkie obowiązki jak najlepiej i wyprzedzać jego potrzeby. Twoje działania wynikają z troski i jak najlepszych intencji. Jednocześnie, Twoja chęć zadbania o każdy aspekt życia i funkcjonowania podopiecznego może być przez niego odbierana jako brak wolności i możliwości podejmowania pewnych decyzji.

Częste naruszanie jego samostanowienia w sferze ciała, przestrzeni czy czasu, może się wiązać z okazywaniem przez niego silnych emocji, takich jak: frustracja, złość/gniew, a nawet powodować zachowania agresywne.

W takiej sytuacji warto trochę zwolnić, zrobić krok w tył i pozwolić bliskiemu na samodecydowanie w niektórych kwestiach związanych z jego osobą. Jego autonomia powinna mieścić się w określonych ramach bezpieczeństwa, dzięki czemu zapobiegniesz sytuacji, w której mógłby on skrzywdzić siebie i innych, co może się zdarzyć nawet w niezamierzony sposób (np. z powodu zaburzeń poznawczych). Dodatkowo, pozwoli ci to zachować dozę kontroli nad sytuacją.

Pamiętaj, JESTEŚ WAŻNA

Nie wahaj się prosić innych o pomoc i zadbaj o zbudowanie swojej sieci wsparcia. Korzystaj z pomocy oferowanej przez innych – nie bój się rezygnować ze swoich obowiązków.

W sytuacji, gdy ktoś zapyta jak może Ci pomóc, naucz się mówić “Tak”. Może się to odnosić do najprostszych rzeczy, np. “Tak, potrzebuję pomocy z rozładowaniem zakupów”, “Tak, napiłabym się herbaty i/lub zjadłabym kanapkę”, “Tak, chciałabym przeczytać fragment tej książki, czy możesz podać babci obiad?”.

Nie bój się odmawiać ludziom, sprawom i/lub wydarzeniom, które będą wymagać od Ciebie dodatkowego wysiłku. Rezygnuj z rzeczy, które nie “ładują Twoich baterii”. Nie zgadzaj się na nie tylko i wyłącznie z powodu, że czujesz się w obowiązku. Przykładem może być okolicznościowe przyjmowanie gości w domu. Staraj się stawiać granice sobie i innym.

Jesteś ważna jako opiekunka, członek rodziny i kobieta.

Pamiętaj, jeśli znajdujesz się w trudnej sytuacji, w wyniku której cierpi Twoje zdrowie psychiczne, warto skorzystać z profesjonalnej pomocy psychologicznej. Zadbaj o swoje zdrowie w pierwszej kolejności.

Pomoc możesz znaleźć tutaj: Kryzysowy Telefon Zaufania 116 123.

Jakie masz doświadczenia w związane z oddaniem kontroli?

Czy dzielisz swoje obowiązki związane z opieką z bliskimi? Czy masz taką możliwość?

Zainteresował Cię ten artykuł i chcesz na bieżąco dowiadywać się o nowych wpisach na blogu? Zapisz się na nasz newsletter. Dzielimy się w nim również kulisami naszej pracy i nowymi projektami, które wpadają nam do głowy.

Zapraszamy Cię do obserwowania naszego konta na Instagramie, a także do dołączenia do grupy Świadome opiekunki – grupa dla rodzin osób chorych i z niepełnosprawnością, która powstała z myślą o wszystkich kobietach doświadczających sprawowania opieki nad bliskim chorym i/lub z niepełnosprawnością.

Zostańmy w kontakcie.

Źródła:

Krauss Whitbourne S., The Definitive Guide to Guilt, Psychology Today, Opublikowane: 11 Sierpnia. Dostęp: https://www.psychologytoday.com/us/blog/fulfillment-any-age/201208/the-definitive-guide-guilt
De Barbaro B., Poczucie winy. Perspektywa psychiatry i psychoterapeuty., Teologia i Moralność, Volumen 10(2015), nr 2(18).
De Barbaro B., Poczucie winy. Perspektywa psychiatry i psychoterapeuty., Teologia i Moralność, Volumen 10(2015), nr 2(18).