Wypalenie - czym jest i jak sobie z nim radzić?

Długotrwała opieka i czas poświęcony osobie bliskiej mogą spowodować różnego rodzaju negatywne sytuacje i emocje, na które opiekunki rodzinne zazwyczaj nie są przygotowane. Z postępem choroby i pogorszeniem funkcjonowania członka rodziny wzrasta ilość pojawiających się trudności, a także stres i frustracja spowodowana brakiem umiejętności radzenia sobie z nimi. To może być początkiem drogi do powolnego wypalenia się opiekunki.

To kolejny artykuł z cyklu dotyczącego konsekwencji sprawowania opieki. Zachęcamy do zapoznania się z pierwszym artykułem z tego cyklu – „Jaki jest ukryty koszt opieki?”.

Chcemy uświadomić jak największej ilości osób, z czym codziennie mierzą się dziesiątki tysięcy kobiet w Polsce, tak by w miarę możliwości umieli zapewnić odpowiednie wsparcie opiekunkom w swoim bliskim otoczeniu.

Ten artykuł nie służy diagnozie Twojego stanu psychicznego, lecz ma za zadanie zwrócić uwagę na objawy, charakterystyczne dla zespołu wypalenia u osób sprawujących opiekę nad bliskimi z niepełnosprawnościami i z chorobami przewlekłymi.

W przypadku stwierdzenia występowania poniższych objawów/ sytuacji, zalecamy niezwłocznie skonsultować się z lekarzem rodzinnym, psychologiem lub skorzystać z podanych poniżej form wsparcia.

Pamiętaj, że nikt nie zadba o Ciebie lepiej, jak tylko TY sama!

Spis treści

Czym jest wypalenie opiekuna?

Wypalenie opiekuna to stan, w którym osoba odczuwa różnego rodzaju dolegliwości i wyczerpanie emocjonalne, fizyczne i psychiczne, wynikające ze stałej opieki nad chorym lub niepełnosprawnym członkiem rodziny.
W literaturze pojawia się także pod nazwą zespołu opiekuna lub zespołu stresu opiekuna.

Wypalenie najczęściej dotyka opiekunów, którzy bezpośrednio zajmują się osobami starszymi, z chorobami przewlekłymi lub z różnymi niepełnosprawnościami. Zazwyczaj są to najbliżsi członkowie rodziny, którzy podjęli się wyzwania i trudu, jakim jest udzielanie ciągłego wsparcia i pomocy, a także realizacji potrzeb ich bliskich.

Wypalenie może dotyczyć także opiekunów, którzy z różnych powodów nie otrzymują odpowiedniego wsparcia ze strony rodziny, społeczeństwa i organizacji państwowych.

Zmęczenie jako początek wypalenia opiekunek.

Wsparcie bliskich

Kobiety wspierające swoich bliskich są w ciągłym biegu, starając się jak najlepiej wypełniać obowiązki dnia codziennego. Może się zdarzyć, że usłyszysz “dobre rady”, niejednokrotnie padających z ust osób, które w swoim życiu nigdy jeszcze nie były w podobnej sytuacji.

„Bądź wyrozumiała” , „Musisz być cierpliwa”, „Spróbuj się wczuć, zrozumieć co On/Ona przeżywa”, “Przywołuj miłe wspomnienia”, “Wyprzedzaj jego potrzeby”, “Nie martw się, to minie.”, „Puść mimo uszu”, „Staraj się nie denerwować”, „Odpuść”.

Jednocześnie musisz pamiętać, że taka forma wsparcia ze strony najbliższego otoczenia najczęściej wynika z dobrych intencji. Wiele osób czuje potrzebę udzielenia pomocy, jednak nie znając dokładnie sytuacji, nie doświadczając jej “z pierwszej ręki”- nie potrafią zrozumieć z czym opieka się wiąże. Często brakuje im odpowiedniej wiedzy i odniesienia, co do sytuacji. Brak aktywnego wsparcia najczęściej wynika z obawy przed wtrącaniem się w sprawowaną opiekę, niewiedzy jak się zachować w określonych okolicznościach i strachu przed pogorszeniem sytuacji.

Wsparcie członków rodziny w opiece nad osobą chorą.

Jako opiekunka:

Od kogo otrzymujesz wsparcie? Czy w ogóle je otrzymujesz? Czy sama musisz sobie z wszystkim radzić?

Zdarza się, że rodzina się odsuwa. Rodzeństwo, które powinno wspierać w opiece nad rodzicem, mąż, partner – osoby, które miały być towarzyszem w tej trudnej misji – odsuwają się lub ignorują widoczne oznaki Twojego wyczerpania. Nie poczuwają się do współodpowiedzialności. Czasami chcą pomóc, ale po prostu nie umieją lub nie wiedzą jak.

Z drugiej strony:

Czy potrafisz prosić o pomoc i ją przyjmować? Czy akceptujesz pomoc oferowaną przez inne osoby? Czy potrafisz “oddać kontrolę” związaną z opieką, mając świadomość, że ktoś inny nie wykona jej tak dobrze, jak Ty? Czy w jasny sposób komunikujesz potrzebę otrzymania wsparcia?

Może się zdarzyć, że swoim poczuciem odpowiedzialności i chęcią kontroli “odstraszasz” inne osoby, które mogłyby pomóc. Być może bliscy mają wrażenie, że dobrze sobie radzisz i nie potrzebujesz pomocy. W wyniku nieporozumienia, cała odpowiedzialność opieki mogła spaść na Ciebie.

Czy jestem „wypalona”? – rozpoznaj objawy wypalenia

Infografika o symptomach wypalenia wśród opiekunek rodzinnych.

Fazy wypalenia

Proces wypalenia opiekuna przebiega składa się z trzech faz.

Pierwsza z nich charakteryzuje się ogólnym przemęczeniem, dlatego też często jest bagatelizowana przez osoby, których dotyka wypalenie.

W fazie drugiej objawy przemęczenia nasilają się. Dodatkowo opiekunka może odczuwać beznadziejność sytuacji, w której się znajduje. Zaniedbuje obowiązki i relacje z bliskim, dystansując się od jego sytuacji i potrzeb. Bez podjęcia działań i otrzymania odpowiedniej pomocy, opiekunka może przejść do trzeciej fazy.

W ostatniej fazie wypalenia dochodzi do skrajnego wyczerpania fizycznego i psychicznego opiekunki. Wpływa to na zwiększenie dystansu pomiędzy nią a bliskim, a nawet doprowadza do jego zaniedbywania. Codziennością staje się poczucie rozdrażnienia, złości na obecną sytuację, a nawet gniewu.

Jednocześnie opiekunki zamykają się w sobie i nieufnie przyjmują proponowaną pomoc, gdyż uważają, że tylko one są w stanie najlepiej zaopiekować się swoim chorym lub niepełnosprawnym członkiem rodziny.

Źródło: Janowicz A., *Opiekunowie rodzinni. Wyzwania i możliwości wsparcia*. CeDeWu, Warszawa 2019, rozdział 4, str. 123.

Postaraj się zapobiec zamiast leczyć – jak sobie pomóc, aby uniknąć wypalenia?

Zatroszcz się o swoje zdrowie fizyczne i psychiczne. Staraj się wysypiać i utrzymywać stałą kondycję fizyczną – chociażby poprzez regularne spacerowanie. Pamiętaj o posiłkach i piciu wody w ciągu dnia.
Zadbaj o czas tylko dla siebie i przeznacz go na Twoją ulubioną formę wypoczynku. Może być to 30 minut spaceru, relaksu, gorąca kąpiel lub chwile spędzone w ciszy z kubkiem kawy czy herbaty. Na własną regenerację warto wykorzystać czas związany z drzemkami Twojego podopiecznego.
Pielęgnuj ważne dla ciebie relacje (nie tylko rodzinne), twórz swoją „siatkę” wsparcia osób, na których możesz polegać w dobrych i trudnych chwilach. Czasami liczy się prosty gest – krótki SMS lub rozmowa.
Deleguj obowiązki i zadania przy opiece nad bliskim. Zaangażuj innych członków rodziny, przyjaciół, znajomych w proste czynności, które mogą odciążyć Ciebie.
Nie bój się prosić o pomoc, w szczególności innych członków rodziny i przyjaciół, a także korzystać z ogólnodostępnych form pomocy i wsparcia w twoim miejscu zamieszkania.
Poszerzaj swoją wiedzę z zakresu postępowania danej choroby, możliwości funkcjonowania bliskiego, Twojego i Twojej rodziny. Spróbuj przeanalizować i przygotować się na różne scenariusze, które mogą wystąpić w przyszłości. Takie wizualizacje pomogą Ci przygotować się na zmiany i zebrać potrzebne zasoby (ekonomiczne, emocjonalne, materialne itp.) do lepszej i łatwiejszej opieki nad osobą chorą/ z niepełnosprawnością.

Szukaj wsparcia – dostępne formy

Stacjonarne grupy wsparcia;
Internetowe grupy wsparcia (dużo grup dla opiekunek możecie znaleźć na Facebooku);
Fora internetowe;
Opieka wytchnieniowa (jeśli szukasz więcej informacji na ten temat, zachęcam cię do zapoznania się z naszym artykułem „Opieka wytchnieniowa jako forma czasowego wsparcia opiekunki rodzinnej”);
Telefony i infolinie udzielające wsparcia (lista dostępnych telefonów i infolinii).

Drogie Kobiety!

Dbajcie o siebie, pielęgnujcie relacje, które są dla Was ważne.

W natłoku codziennych zajęć, obowiązków i wydarzeń starajcie się znaleźć dla siebie trochę czasu na swoje hobby, krótką rozmowę, gorącą herbatę.

Jesteście WAŻNE, dlatego nie czekajcie do momentu, gdy pojawią się pierwsze objawy zwiastujące początek wypalenia.

Trzymajcie się!

Jeśli potrzebujesz więcej informacji na temat dostępnych form wsparcia, przeczytaj nasz artykuł „Na jakie wsparcie może liczyć opiekunka? Praktyczne formy pomocy.”.

Czy możesz liczyć na pomoc ze strony rodziny, znajomych w opiece?

Czy korzystałaś lub korzystasz z dostępnych form wsparcia?

Zainteresował Cię ten artykuł i chcesz na bieżąco dowiadywać się o nowych wpisach na blogu? Zapisz się na nasz newsletter. Dzielimy się w nim również kulisami naszej pracy i nowymi projektami, które wpadają nam do głowy.

Zapraszamy Cię do obserwowania naszego konta na Instagramie, a także do dołączenia do grupy Świadome opiekunki – grupa dla rodzin osób chorych i z niepełnosprawnością, która powstała z myślą o wszystkich kobietach doświadczających sprawowania opieki nad bliskim chorym i/lub z niepełnosprawnością.

Zostańmy w kontakcie.